इरान–अमेरिका प्रत्यक्ष वार्ता रोकिएपछि शान्ति प्रक्रिया पुनः अन्योलमा

काठमाडौं, १७ असार । इरानले अमेरिकी उच्च अधिकारीहरूसँग तत्काल प्रत्यक्ष वार्ता नगर्ने स्पष्ट पारेसँगै दुई देशबीचको स्थायी शान्ति सम्झौता प्रक्रिया पुनः अन्योलमा परेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका ज्वाइँ ज्यारेड कुश्नर र विशेष दूत स्टिभ विटकोफ उच्चस्तरीय वार्ताका लागि कतारको दोहा पुगे पनि इरानले उनीहरूसँग प्रत्यक्ष भेट नगर्ने जनाएको हो। कतारले भने दुवै पक्षबीच प्रत्यक्ष भेटको सट्टा मध्यस्थकर्तामार्फत संवाद अघि बढ्ने जनाएको छ।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघेइले हाल कुनै औपचारिक बैठक तय नभएको बताएका छन्। कतारका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद अल–अन्सारीका अनुसार दुई देशबीच तल्लो तहमा प्राविधिक वार्ता सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।

इरानी पक्षले हालैको युद्धविरामका बाँकी सर्तहरू टुंग्याएपछि मात्र आणविक कार्यक्रमजस्ता जटिल विषयमा छलफल सम्भव हुने अडान राखेको छ।

प्रारम्भिक सहमतिअनुसार इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा लगाएको अवरोध हटाउने र त्यसको बदलामा आर्थिक प्रोत्साहन प्राप्त गर्ने व्यवस्था रहेको बताइएको छ। साथै ६० दिनभित्र स्थायी शान्ति सम्झौताका लागि वार्ता गर्ने सहमति पनि भएको थियो।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्पले गतिरोध कायम रहे थप सैन्य कारबाहीबारे रक्षा अधिकारीहरूसँग छलफल गरेका भए पनि हाल कूटनीतिक प्रयासलाई समय दिने निर्णय गरेका छन्।

युद्धविरामका बीच हर्मुज जलमार्गबाट जहाज आवतजावत आंशिक रूपमा पुनः सुरु भएको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा प्राकृतिक ग्यास यही मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यस क्षेत्रलाई रणनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ।

तर इरानले उक्त जलमार्गमा आफ्नो सार्वभौम अधिकार रहेको दाबी गर्दै शुल्क लगाउने संकेत दिएको छ। यस विषयमा अमेरिका भने अवरोधरहित आवागमनको पक्षमा छ।

युद्धविरामकै अवधिमा गत साता अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य तनाव देखिएको थियो। त्यसपछि दुवै पक्षबीच वार्तामार्फत समाधान खोज्ने सहमति भए पनि इरानले प्रत्यक्ष वार्ता अस्वीकार गरेसँगै शान्ति प्रक्रिया फेरि संकटमा परेको छ।